Özel Veriler Nelerdir?
“Özel veriler” dediklerinde çoğu kişinin aklına ne gelir? Bunu sorunca hemen “aa, işte banka kartı numaran, kimlik bilgilerin, parolan falan” gibi klasik cevaplar gelir. Ama gelin bir de durup şöyle düşünelim… “Özel veri” deyince sadece bu basit ama önemli bilgileri mi kast ediyoruz, yoksa biraz daha derinlere insek mi? Hadi, ne de olsa 21. yüzyılda yaşıyoruz, hemen her şeyin “özel” bir veri haline geldiği bir zamanda, “özel veri” kavramını biraz daha eğlenceli ve kafa karıştırıcı bir şekilde inceleyelim.
“Aaa, O Hangi Hesap?” Diyebileceğiniz Özel Veriler
Düşünsenize, arkadaşınızla bir kafede buluşmuşsunuz ve birden, “Ay, Instagram şifremi unuttum ya, bir bakar mısın?” diyor. Hemen “Ne var ki bunda, hepimiz şifrelerini unutuyoruz” diyebilirsiniz ama burada biraz derinlere inelim. O şifre, tamamen sizin mahremiyetinizle ilgili. Sizin ruh halinizle, yaşam tarzınızla, sevdiğiniz yemeklerden tutun, belki de ne zaman kiminle nerede olduğunuzu öğrenebilecek bir veri kaynağı!
Buna göre, arkadaşınıza “Bak, benim şifremi açma, insanın en mahrem şeylerinden biri” dediğinizde, o kişi “Ama ben senin şifreni şifrelemedim ki, senin beyin kodlarını kırarım, burası İzmir!” diyebilir. Ciddiye almazsınız ama işte, o an o şifre de bir özel veriye dönüşür.
Tabii ki, bu biraz şaka tabii. Gerçekten de internet şifreleri, kişisel bilgiler ve sosyal medya hesapları, özellikle dikkat edilmesi gereken özel verilerdendir. Ama, bazen gerçekten en basit şeyler bile gizlilik ihlali anlamına gelebilir.
Kişisel Bilgiler, Gerçekten “Özel” Mi?
Bir arkadaşım var, ismini vermeyeyim, o kadar gizlilik takıntılı ki, annesinin adını bile söylemeyecek kadar titiz. Hep derim, “Kardeşim, anneni hala tanımıyorsan, o zaman tüm aileyi özel veri yapma!” Ama şaka bir yana, kişisel bilgiler dediğimiz şey bazen çok ciddiye alınması gereken şeyler.
Kimlik numaran, adresin, telefon numaran… Bu bilgilere ulaşan birinin, senin hakkında yıllarca dosya oluşturabileceğini hiç düşündün mü? “Ah, bir dakika, o zaman ben de gizliliğimi artırmalıyım” diyorsun ama o sırada banka hesabını açtığın an, oradaki bilgiler de artık “özel veri” olarak kaydedilmiş oluyor. Şimdi o kadar da güvenli hissetmiyorsun değil mi?
Yediğiniz Yemekler Bile Özel Veri Olabilir
Durun, biraz düşünelim: Instagram’da yediğiniz o kahve fotoğrafını paylaşırken gerçekten kimseye bir zarar veriyor musunuz? Tabii ki hayır, sosyal medya kimliğimizin doğal bir parçası olarak herkesin sizin ne kadar kahve delisi olduğunuzu bilmesi gayet normal. Ama o fotoğrafın bir anlamı olabilir.
Özel veriler, sadece kimlik ya da şifrelerden ibaret değil. Paylaştığınız her fotoğraf, konum, hatta yediğiniz yemek bile! “Bugün de pizza yedim, çok sağlıklı yaşamıyorum” diye yazdığınızda, o yazıyı gören algoritmalar, “Bunu seviyor, bunu yapıyor” şeklinde bir veri yığını oluşturuyor. Evet, farkında olmasak da, aslında o pizza bir özel veri. Her hareketiniz izleniyor ve kaydediliyor. “Yahu ben sadece pizza yedim!” diye iç geçirebilirsiniz ama teknoloji öyle bir noktaya geldi ki, bu da özel veri oluyor.
“Özel Veri”yi Gerçekten Korumak Mümkün Mü?
Hadi itiraf edelim: Özel verileri korumak ne kadar zor bir iş! Birçok insan, kişisel bilgilerini korumaya çalışırken, aynı zamanda internette hayatını paylaşıyor. Hani şu o kadar güzel bir tatil fotoğrafını paylaşıyorsunuz ya, ona bir göz atalım. Paylaşılan her fotoğraf, belki de harita üzerinde konum verisini de içinde barındırıyor. Yani ne kadar gizlilikten bahsedersek edelim, bir şekilde “özel veriler” bir noktada kayboluyor.
Düşünsene, Instagram’da bir tatil fotoğrafı paylaşıyorsun, hikayelere de ekliyorsun. Sonra akşam akşam hiç tanımadığın birinin sana “O fotoğrafı nerede çektin? Gördüm, çok güzel yer” demesi… O an içinden “Nasıl yani? Ben tatildeyken seni de tatilde mi görüyordum?” diye geçiriyorsun. Çünkü sadece bir fotoğrafla bile birçok özel veriye ulaşılabiliyor. Yani, tatilin değil ama tatilin fotoğrafı aslında her şeyi ortaya koyabiliyor.
Özel Veriler ve Kimlik Hırsızlığı: Korkutucu Ama Gerçek
Tabii ki, her şey şaka değil. Kimlik hırsızlığı, gerçekten korkutucu bir şey. Telefonunu kaybettiğinde, ya da birinin senin verilerine ulaşmasıyla başına gelebilecekleri düşününce, gerçekten “özel veri” kavramı daha bir anlam kazanıyor. Mesela geçenlerde bir arkadaşım kredi kartı bilgilerini yanlışlıkla bir sosyal medya platformunda paylaştı. Hani diyebilirsiniz ki “Bunu yapmış olamaz!” ama öyle, gerçekten oldu. Sonra bir hafta boyunca bankalarla boğuştu, kimlik hırsızlığına karşı önlem aldı.
Sonuçta: Kendi Gizliliğinizi Korumak Sizin Elinizde
Yani, özel veriler dediğimiz şey aslında sadece kimlik bilgileri ya da telefon numarasından ibaret değil. Bunu geniş bir şekilde düşündüğümüzde, aslında hepimizin paylaştığı her an, fotoğraf, yazı ve yorum bile birer “özel veri” olabilir. Bu yüzden, biraz daha dikkatli olmalıyız.
O yüzden bir tavsiye: Yediğiniz pizzayı paylaşırken, kimseye “Bunu yakalayamazsınız!” demeyin, çünkü pizza fotoğrafı bile bazen bir veri hırsızının işine yarayabilir. Kapıdan girerken “Ben buradayım!” diye bağırmamaya özen gösterin. Kısacası, özel veriler sadece kimlik numaranız ya da şifreniz değil; hayatınızın her anı birer dijital iz bırakıyor. O yüzden, biraz daha dikkatli olun… O pizza fotoğrafı bile, bir şekilde özel veri olabilir.